Dzisiaj w multipleksach sale kinowe są wygodne, klimatyzowane, z miejscem na kubek z kawą. Ale trudno je kochać. Czy o salę w Złotych Tarasach, Best Mall'u albo w Galerii Mokotów ktoś walczyłby jak o warszawskie kino "Moskwa"? To, gdzie w stanie wojennym sfotografowano wojskowego SKOTA na tle tytułu amerykańskiego filmu "Czas Apokalipsy"? Są wśród nas jeszcze tacy, co pamiętają małe kina, gdzie chodziło się na randki, wkradało na filmy dozwolone od lat 18. albo stawało się w kolejce o 2. w nocy, żeby dostać się na Konfrontacje.
Ci po złej stronie czterdziestki wiedzą, co to było. Ja mam swoje ukochane kino - "Czajka", o którym napisałem (poniżej). Ale ciekawy jestem, czy inni też mają takie kinowe wspomnienia, do których szło się pierwszy raz z dziewczyną, strzelało pestkami z czereśni w tych z pierwszych rzędów albo siedziało za panią w czapce z lisa.
Wspomnienie o kinie "Czajka"
Nie umiem powiedzieć, kiedy zacząłem chodzić do kina, ale musiało to być dawno temu, gdy byłem bardzo małym dzieckiem, bo wydaje mi się, że do kina chodzę od zawsze.
Urodziłem się w Warszawie, w starej przedwojennej kamienicy (na zdjęciu z lewej), w samym centrum Czerniakowa, na tzw. "dole" ("dół" to Czerniaków i Powiśle, położone niżej niż Śródmieście). Na tym słynnym Czerniakowie, opiewanym w pieśniach i książkach Stanisława Grzesiuka. Naprzeciwko naszego domu, po drugiej stronie Czerniakowskiej, na początku lat 60. zbudowano nowe bloki, w których przez jakiś czas mieszkał słynny polski aktor Zbyszek Cybulski. Dowiedziałem się o tym od ciotki, która kiedyś podczas spaceru pokazała mi z daleka Cybulskiego mówiąc: patrz Sławuś, to ten pijak, aktor, CEBULSKI! Nie zniechęciło mnie to jednak do kontaktów z X Muzą.
Moja miłość do filmów rozpoczęła się od seansów w kinie "Czajka", które znajdowało się na rogu ulic Czerniakowskiej i Chełmskiej (budynek ten istnieje do tej pory*). Było to kino zakładowe, wyświetlające filmy w tygodniu na trzech seansach (15.00, 17.30 i 20.00), w niedzielę pierwszy seans był o 12.00. Kino znajdowało się na trzecim piętrze i żeby obejrzeć film, trzeba było się wdrapywać po wysokich stopniach na górę. Sala był odrapana, siedziało się w niewygodnych, drewnianych (niewyściełanych materiałem) fotelach, tak, że po dwugodzinnym seansie tyłek bolał niemiłosiernie. Zdarzały się wtedy przekomiczne sytuacje: nagle, bez żadnego powodu, ktoś wstawał z miejsca i stał tak przez dłuższą chwilę. Za chwilę wstawał ktoś inny, narażając się na wiązankę niecenzuralnych słów wypowiedzianych przez osoby, którym zasłaniał ekran. Filmy do "Czajki" trafiały na szarym końcu, kiedy już ograne były w lepszych kinach. Często kopia była tak zjechana, że z trudem można było czytać napisy. "Czajka" miała jednak kilka zalet: kino było blisko, "na dzielnicy", bilety były tańsze niż w lepszych salach (typu "Moskwa", "Skarpa"), przede wszystkim jednak panie sprawdzające 
bilety nie zwracały uwagi na wiek widzów i wpuszczały małolatów na seanse od 16, a nawet i od 18 lat. Dzięki temu, mając 12-14 lat, obejrzałem wiele filmów (m.in. "Klan Sycylijczyków", "Planetę małp"), na które nie miałbym szansy dostania się w innym kinie. Należy tutaj wytłumaczyć młodszym czytelnikom, że w PRL-u dość rygorystycznie przestrzegano zasady "film dozwolony od lat 14, 16 lub 18" i nie wpuszczano na seans widzów, którzy nie mogli udowodnić (np. za pomocą legitymacji szkolnej lub dowodu osobistego), że są w odpowiednim wieku.
„Czajka” miała niepowtarzalny urok Czerniakowa, wtedy jeszcze (przełom lat 60. i 70.) dość szemranej dzielnicy Warszawy. W kinie tym, zwłaszcza na seansach o 17.30 i 20.00 zbierał się kwiat doliniarzy, farmazoniarzy, szopenfeldziarzy, przewalaczy, kombinatorów, oszustów, niebieskich ptaków, chłopców z dzielnicy. Często, to właśnie kino było dla nich jedynym miejscem, w którym mogli zetknąć się z prawdziwą sztuką. Byli oni najszybszymi recenzentami obejrzanych filmów, bo reagowali spontanicznie. Jeśli film im się podobał, to od razu zachwalali go na głos. Jeśli jednak nie przypadł im do gustu, to klęli na czym świat stoi. Kiedy chcieli zapalić papierosa, to nie wychodzili z widowni do poczekalni, lecz stawali z tyłu sali, za kotarą, skąd prowadziła droga na zaplecze, gdzie było pomieszczenie kinooperatora i ubikacja. Tak stojąc za lekko uchyloną kotarą palili papierosy oglądając film, zaś dym snuł się powoli do góry. Kiedy przychodzili do kina sami, to komentowali tzw. "momenty" w dosadny sposób: no dawaj, dawaj, bierz ją, na co czekasz. Gdy jednak "szemrany" do „Czajki” przychodził z dziewczyną było zupełnie inaczej. Przede wszystkim był ubrany w najlepsze swoje ciuchy (jesienią obowiązkowo w płaszcz), często wyjmował grzebień i przeciągał nim po swych włosach. Kiedy już siadał razem ze swoją wybranką na sali, nie tolerował chamskich odzywek w trakcie scen łóżkowych. Gdy tylko jego kumple zaczynali "omawiać" w ten sposób film, "szemrany" wstawał i uciszał ich krótką komendą: zamknijcie mordy, dając tym samym swej partnerce do zrozumienia, że nic go nie łączy z tą hołotą. Często w trakcie seansu wyjmował z długiej kieszeni (stąd pewnie ten płaszcz) jabola (jabcoka, alpagę - sporą popularnością cieszyło się wtedy wino owocowe „Okęcie” za 17 złotych, na tamte pieniądze oczywiście) odbijał go fachowo i częstował swoją panią tym smakołykiem. I nikomu z widzów to nie przeszkadzało.
Spontaniczna reakcja publiki podczas seansu w „Czajce” to była normalka. Kiedyś siedzę i oglądam „Skarb w Srebrnym Jeziorze”, pierwszy film o przygodach Winnetou, słynnego wodza Apaczów. Banda atakuje farmę, w której bronią się resztkami amunicji dzielni kowboje. Winnetou pojechał ściągnąć pomoc. Kiedy wydaje się, że bandyci za chwilę zdobędą farmę kamera ukazuje 
Winnetou pędzącego na czele Indian z odsieczą. I wtedy w „Czajce” zrywają się spontaniczne oklaski, cała sala bije brawo i wznosi okrzyki na cześć dzielnego Apacza. Nie pamiętam, ile razy byłem na wszystkich częściach Winnetou. Dziś powiedzielibyśmy o tej serii: filmy kultowe. W trzeciej części, gdy szlachetny Apacz ginie płakałem razem z całą salą, z całym szemranym Czerniakowem. 150 chłopa. W takiej chwili płakać to nie był wstyd.
Być może strach często było wejść do kina „Czajka”, ale rzecz ciekawa: nigdy nikt mnie nie zaczepił, nie napadł, nie okradł. A raz nawet dzięki "szemranym" chłopakom wszedłem na seans od 18 lat, mimo że miałem dopiero 15. Chodziło o japoński film „Szpieg szoguna”. Przypadkiem na kasie usiadła jakaś nowa wyfiokowana paniusia, która zażądała ode mnie dowodu osobistego. Kiedy odszedłem z kwitkiem od kasy podszedł do mnie znany na dzielnicy złodziej i zapytał dlaczego nie idę na górę. Kiedy mu powiedziałem, złodziej wziął moje pieniądze, kupił bilet w kasie, następnie oddał mi co do grosza resztę i powiedział, bym poszedł na film, bo warto, on już go widział cztery razy.
Takich przejawów solidarności kinomanów w „Czajce” było więcej. Kiedyś latem wybrałem się z dwoma kolegami na film „Działa Navarony”. Jednemu z nich zabrakło na bilet dwa złote. Wtedy zrobiłem rzecz następującą. Weszliśmy na trzecie piętro do poczekalni. Latem między seansami, kiedy ludzie wyszli, bileterka otwierała kilka okien i wewnętrznych okiennic, by wywietrzyć salę, potem schodziła piętro niżej do koleżanki na plotki. Drzwi do sali były otwarte, na wypadek gdyby ktoś chciał skorzystać z WC, które mieściło na zapleczu. Bileterka i tak przed wpuszczeniem widzów na seans zawsze skrzętnie sprawdzała, czy nie ukrył się ktoś w ubikacji lub na sali między fotelami, tak więc pozostanie tam z góry było skazane na porażkę. Ja jednak miałem inny pomysł. Weszliśmy na pustą salę, podeszliśmy do otwartego okna, które zamknąłem. Potem powiedziałem koledze, by wszedł na parapet. Kiedy na nim stanął zamknąłem wewnętrzną okiennicę, następnie jak gdyby nigdy nic wyszedłem z drugim kolegą do poczekalni. Było mało prawdopodobne, by bileterka dokładnie zapamiętała, które okna pozostawiła otwarte. Tak też się stało, bileterka weszła na salę, zamknęła okna i okiennice i wróciła do drzwi, by wpuścić widzów. Kiedy zgasły światła podszedłem do okna i cichutko otworzyłem okiennicę. Kolega szybko zeskoczył na podłogę i usiadł na najbliższym wolnym miejscu. Nikt się nie zorientował 
tylko jakiś staruszek krzyknął: duch, duch!, co sala skwitowała gromkim śmiechem.
Wielkim przeżyciem był dla mnie oglądany w "Czajce" film „W kręgu zła” (Le Cercle rouge) Jean-Pierre Melville’a, z Delonem, Montadtem, Volonte i Bourvilem. Film „Pat Garrett i Billy Kid” Sama Peckinpaha też pierwszy raz widziałem w „Czajce”. Miałem wtedy 15 lat i pokazana w tym filmie zdrada przyjaciela dla pieniędzy, lepszego życia, zupełnie nie mieściła się w moim ówczesnym światopoglądzie.
Oprócz „Czajki” było jeszcze jedno kino na Czerniakowie, nazywające się po prostu „Czerniaków”. Byłem w nim ze dwa, trzy razy. Raz z mamą i siostrą na filmie „Pan Wołodyjowski”. Bardzo wszyscy baliśmy się, żeby Baśka nie wpadła w ręce siepaczy Azji Tuhajbeja, gdy uciekała. Ale kino „Czerniaków” nie podeszło mi. Mieściło się w starym baraku i mieszkańcy dzielnicy nazywali je „Pluskwa”. Dlaczego? Domyśl się Szanowny Czytelniku.
P.S. Napisała do mnie (13.03.2013), autora tekstu o kinie "Czajka", Pani Katarzyna:
Przeczytałam Pana tekst o Czajce i jest tam sformułowanie - farmazoniarz - rozgorzała dyskusja wśród moich znajomych, co właściwie może znaczyć to słowo będące w sąsiedztwie doliniarzy, oszustów i kieszonkowców?
Pozdrawiam serdecznie i proszę o pomoc.
Oto co odpisałem Pani Katarzynie:
Farmazon w potocznej mowie to brednie, bzdury, dyrdymały, androny, banialuki, głodne kawałki, głupoty, niestworzone rzeczy. A farmazoniarz to ktoś kto właśnie takie banialuki, głodne kawałki opowiada, przechwala się. Ale pośród szemranych chłopaków farmazoniarz to oszust, który ma do perfekcji opanowaną gadkę (niektórzy mówią gadkę szmatkę) i żyje z "wciskania ludziom kitu". To ktoś, kto zarabia na życie nabijając ludzi w butelką i naciągając ich np. na zakup jakiejś nieistniejącej nieruchomości albo samochodu. Często kobiety padają łupem farmazoniarzy, w tym przypadku oszustów matrymonialnych, którzy wyłudzają od zakochanych w nich kobiet pieniądze, kosztowności, a nierzadko i samochody oraz nieruchomości.
Dostać wyrok za farmazon to dostać wyrok za oszustwo, wyłudzenie.
Pozdrawiam.
* Obecnie w pomieszczeniach, w których kiedyś było kino "Czajka" znajdują się dwie firmy: Tim Film Studio i Best Film.
Przeczytaj także I nagroda w konkursie Stare kina.
O wiele więcej o kinie Czajka oraz o mojej fascynacji filmem przeczytasz w książce Maria oraz inne czerniakowskie opowiastki.
